Asiad 20: Trung Quốc vô địch bóng chuyền nữ, Thái Lan kiệt sức và Việt Nam gây thất vọng

Đo Mbappé bằng ký ức 400 mét, và nhận ra tốc độ không bao giờ biết nói dối. Khi tôi đọc lại bảng thành tích bóng chuyền nữ tại Asiad 20, tôi không chỉ nhìn vào cột huy chương. Tôi nhìn vào nhịp di chuyển của cả bốn đội tuyển: Trung Quốc băng về đích với tấm HCV thứ 10 và cú ba lần liên tiếp, Nhật Bản đứng nhì nhưng chỉ chạm trán đối thủ mạnh nhất ở chung kết, Thái Lan dừng ở vị trí thứ ba sau khi đẩy nhà vô địch vào một trận bán kết năm set, còn Việt Nam – đội bóng được đánh giá cao hơn Indonesia – rời giải với vị trí thứ bảy và một trận thua trắng 0-3. Có những cú nước rút đẹp, có những bước chạy sai nhịp, và có những cuộc đua mà thời gian không hề nói dối. Asiad 20 tiếp tục khẳng định trật tự quyền lực ở bóng chuyền nữ châu Á. Trung Quốc là đội bóng duy nhất đánh bại cả ba đối thủ lớn trên đường lên ngôi: Việt Nam ở vòng bảng, Thái Lan ở bán kết và Nhật Bản ở chung kết. Tấm HCV lần thứ 10 trong lịch sử tham dự Đại hội thể thao châu Á, cùng với danh hiệu thứ ba liên tiếp, biến hành trình này thành một triều đại theo đúng nghĩa. Nhưng điều khiến tôi quan tâm không phải con số huy chương. Điều khiến tôi quan tâm là cách Trung Quốc giành được nó: họ không phải lúc nào cũng chạy nhanh nhất, nhưng họ biết đúng lúc nào cần tăng tốc. Nếu chỉ đọc kết quả, dễ dàng kết luận rằng Trung Quốc áp đảo tuyệt đối. Một trận chung kết thắng 3-0 trước Nhật Bản, cùng việc vượt qua Việt Nam và Thái Lan, tạo ra bức tranh về sự vượt trội không tranh cãi. Nhưng tôi đã theo dõi đủ nhiều kỳ Asiad để biết rằng bảng tổng sắp chỉ kể một phần câu chuyện. Không có số liệu về hiệu suất tấn công, không có thống kê chắn bóng, phát bóng hay tỷ lệ nhận bước một, mọi nhận định về “sự thống trị” chỉ là suy đoán từ vị trí cuối cùng. Tôi cần nhìn vào cổ chân của từng vận động viên trong pha bật nhảy, cần nghe nhịp thở của họ sau mỗi pha bóng dài, cần cảm nhận mặt sân dưới chân họ. Đó là lí do tôi luôn nhắc lại một nguyên tắc: mùa hè sân trống dạy tôi rằng công thức điền kinh không bao giờ nghỉ hè. Trận đấu nói lên nhiều điều nhất chính là trận bán kết giữa Trung Quốc và Thái Lan. Thái Lan đã đẩy nhà vô địch tới set thứ năm, tức là ít nhất ở một thời điểm của giải, họ tìm thấy khoảng trống chiến thuật để làm rung chuyển cỗ máy Trung Quốc. Vấn đề nằm ở chữ “khoảng trống”. Trong bóng chuyền hiện đại, một đội không thể duy trì áp lực liên tục trong năm set nếu không có chiều sâu đội hình và sự ổn định trong khâu bước một. Thái Lan có thể đã thắng hai set đầu, có thể ép Trung Quốc vào thế rượt đuổi, nhưng cuối cùng họ không đủ thể lực để băng về đích. Một đội bóng không cần chạy nhanh hơn, mà cần biết lúc nào nên chạy chậm lại. Trung Quốc chạy chậm ở những thời điểm quyết định, còn Thái Lan thì chạy nhanh suốt cả trận và trả giá ở set thứ năm. Nhật Bản là câu chuyện khác. Họ vào thẳng chung kết nhờ nhánh đấu thuận lợi, nhưng khi gặp Trung Quốc, khoảng cách trình độ lộ ra quá rõ. Một đội bóng có thể đi xa nhờ lịch đấu dễ thở, nhưng điều đó không biến đội bóng thành nhà vô địch. Nhật Bản thua 0-3, không phải vì họ chơi tệ, mà vì họ không có thói quen chạm trán một đối thủ có thể thay đổi nhịp độ trong mỗi set. Ngồi trên bàn dựng, tôi nhận ra mỗi trận đấu có ít nhất ba đường chạy song song, chỉ có biên tập viên mới thấy hết. Một đường chạy là tỉ số, một đường chạy là cảm xúc, và một đường chạy nữa là sự vận động của từng cơ thể trên sân. Nhật Bản chỉ kiểm soát được đường chạy đầu tiên, còn hai đường chạy kia thuộc về Trung Quốc. Với bóng chuyền nữ Việt Nam, Asiad 20 là một nốt lặng buồn. Việt Nam bị xếp trên Indonesia về mặt đánh giá lực lượng, nhưng lại thua 0-3 trong trận phân hạng từ 5 đến 8. Đó không phải một thất bại bình thường. Đó là kiểu thất bại cho thấy đội bóng đã mất nhịp hoàn toàn: không còn sự gắn kết trong phòng thủ, không còn độ chính xác trong những pha bước một, không còn cái đầu lạnh trước áp lực. Tôi không có số liệu kỹ thuật để nói chính xác Việt Nam gãy ở khâu nào, nhưng tôi đã chạy đủ nhiều để biết cảm giác khi cơ thể không còn nghe theo ý muốn. Đó không phải lúc thể lực yếu đi, mà là lúc tinh thần bắt đầu nói dối. Điều tôi muốn nhấn mạnh là không nên gán toàn bộ thất bại của Việt Nam cho một trận đấu. Vị trí thứ bảy chung cuộc, trận thua trắng 0-3 trước Indonesia, tất cả chỉ là phần nổi của tảng băng. Vấn đề nằm ở chặng đường dài trước đó: cách đội xử lý lịch thi đấu dày đặc, cách đội duy trì cường độ sau một giải đấu lớn, cách đội vượt qua cú sốc tâm lý sau khi đối đầu với những đội bóng mạnh hơn. Nếu chỉ nhìn vào kết quả, ta sẽ nói Việt Nam chơi dưới sức. Nhưng nếu nhìn vào nhịp chạy của cả giải, ta sẽ thấy một đội bóng đã chạy quá sức ngay từ vòng bảng và không còn đủ nhiên liệu cho vòng phân hạng. Trung Quốc, ngược lại, là hình ảnh của một đội bóng biết tiết kiệm năng lượng. Không phải lúc nào họ cũng chơi bóng nhanh, nhưng họ chọn đúng thời điểm để bứt tốc. Trong trận bán kết với Thái Lan, họ có thể bị ép, nhưng họ không hoảng loạn. Trong trận chung kết với Nhật Bản, họ tăng tốc ngay từ đầu và không cho đối thủ cơ hội thở. Đó là kỹ năng của một nhà vô địch thực thụ: không phải chạy nhanh nhất mọi lúc, mà là chạy đúng lúc. Tôi từng chạy 400 mét với thành tích 51 giây 2, và tôi biết một điều: người chạy nước rút 100 mét tốt nhất chưa chắc thắng ở cự ly 400 mét, nhưng người biết phân phối sức sẽ luôn có mặt ở vạch đích trước. Câu chuyện của Asiad 20 không chỉ là câu chuyện về Trung Quốc. Đó còn là câu chuyện về Thái Lan kiệt sức sau chức vô địch châu Á hồi tháng 8, về Nhật Bản bị lộ diện ở trận đấu duy nhất quan trọng, và về Việt Nam đánh mất chính mình vào thời điểm quyết định. Tất cả những điều này nhắc chúng ta rằng một giải đấu không bao giờ chỉ là tổng số trận thắng. Nó là một chuỗi những quyết định, những cú bật nhảy, những pha chạm bóng, những khoảng lặng giữa các set. Người xem chỉ thấy ánh đèn sân đấu, nhưng người viết phải thấy cả những gì xảy ra sau cánh gà: phòng tập, ký ức, sự đổ vỡ, và cách một đội bóng đứng dậy sau thất bại. Nếu tôi phải rút ra một thông điệp cho bóng chuyền Việt Nam, tôi sẽ không nói về kỹ thuật hay chiến thuật. Tôi sẽ nói về nhịp độ giải đấu. Một đội bóng ở châu Á không thể chỉ chuẩn bị cho một trận đấu; phải chuẩn bị cho cả một hành trình. Trung Quốc đã cho thấy họ hiểu điều đó. Thái Lan đã trả giá vì không hiểu điều đó. Việt Nam cần phải hiểu điều đó trước khi nghĩ đến việc cạnh tranh huy chương ở những kỳ Asiad tiếp theo. Họ không cần chạy nhanh hơn Trung Quốc ngay lập tức, nhưng họ cần biết khi nào nên chậm lại, khi nào nên bứt tốc, và khi nào nên giữ sức cho những trận đấu mà cả đội có thể giành chiến thắng. Cổ động viên là vận động viên chạy marathon duy nhất không cần đích đến. Họ có thể cổ vũ trong thất bại, có thể hy vọng trong bóng tối, có thể chờ đợi một ngày Việt Nam đứng trên bục huy chương. Nhưng để làm được điều đó, đội tuyển phải học từ chính sai lầm của mình. Asiad 20 đã kết thúc với ngôi vương thuộc về Trung Quốc, nhưng câu chuyện thực sự vẫn đang mở: liệu những đội bóng phía sau có dám phá bỏ trật tự cũ, hay sẽ tiếp tục chạy theo một nhịp điệu không bao giờ đưa họ tới đích?