Gulf Cup 27: Donis gạch tên Mukhtar Ali và Fares Abdi, tuyển Ả Rập Xê Út bước vào giải giữa tranh cãi đội hình

Trận đấu ở đấu trường châu Á kết thúc gần mười giờ tối, và thứ tôi ghi lại trong cuốn sổ không phải là bàn thắng. Đó là một pha bóng ở phút 63: Mukhtar Ali nhận bóng gần rìa vòng cấm địa, không quay người, không rê bóng, chỉ đẩy quả bóng sang cánh trái bằng má ngoài rồi lùi lại làm điểm tựa cho đồng đội. Cả hàng tiền vệ Al-Ittihad dịch chuyển theo đường bóng ấy, như thể họ đã biết trước nó sẽ đi đâu. Mười phút sau, Fares Abdi cắt một đường tạt từ cánh phải bằng cách bước lên trước tiền đạo đúng nửa bước chân, vừa đủ để quả bóng sượt qua vai anh và đi hết biên ngang. Hai khoảnh khắc như vậy không xuất hiện trên bảng tỉ số, không vào bản tin, không thành clip. Nhưng chúng là lý do tôi ghi tên hai cầu thủ này vào sổ, và cũng là lý do tôi khựng lại khi mở bản danh sách tuyển Ả Rập Xê Út cho Gulf Cup lần thứ 27 và không tìm thấy tên họ ở bất kỳ dòng nào. Gulf Cup lần thứ 27 do Ả Rập Xê Út đăng cai, diễn ra từ ngày 23 tháng 9 đến ngày 6 tháng 10, theo mốc thời gian được Goal.com nêu trong bản phân tích đội hình công bố trước giải. Huấn luyện viên Georgios Donis bước vào kỳ giải này với một danh sách đã bị đặt dấu hỏi từ trước khi bóng lăn. Ông để lại ngoài kế hoạch một nhóm cầu thủ đang có phong độ tốt ở cấp câu lạc bộ: Mukhtar Ali, Fares Abdi, Khalid Al-Ghannam, Nayef Masoud, Abdulaziz Al-Olaywah và Ayman Yahya. Với người hâm mộ Ả Rập Xê Út, danh sách ấy mang theo một kỳ vọng khác. Họ muốn thấy một diện mạo mới của đội tuyển, sau nhiều năm đội bóng này được nhận diện bằng sự thận trọng hơn là bằng sự táo bạo. Al-Ittihad, câu lạc bộ đang chơi tốt, lẽ ra phải là nguồn cung cấp chính cho đội tuyển. Thực tế thì hai cái tên nổi bật nhất của họ lại vắng mặt, và bốn gương mặt khác cũng bị đặt cạnh dấu hỏi tương tự. Cách truyền thông khu vực mô tả giải đấu cũng đáng chú ý. Gulf Cup 27 được xem là một chặng quan trọng trên con đường tới giai đoạn tiếp theo của bóng đá Ả Rập Xê Út, hơn là một giải đấu thử nghiệm cho vui. Áp lực vì thế không đến từ kết quả của một trận, mà từ việc Donis sẽ dùng giải đấu này để chứng minh điều gì. Trong danh sách bị bỏ lại, Mukhtar Ali là cái tên khiến tôi tiếc nhất. Anh chơi ở vị trí mà bóng đá hiện đại gọi là tiền vệ điều nhịp: không giữ bóng lâu, không cần quá nhiều đường chuyền quyết định, nhưng gần như luôn có mặt ở điểm nối. Kiểu cầu thủ này mang đến cho huấn luyện viên nhiều phương án trong cùng một trận, từ việc đẩy cao để ép sân, hạ thấp để giữ bóng, cho tới dạt sang cánh để mở khoảng trống. Thiếu anh, tuyến giữa Ả Rập Xê Út mất đi khả năng đổi nhịp giữa hai hiệp. Nhịp trống im lặng nhất lại là nhịp dẫn dắt cả trận đấu. Fares Abdi là trường hợp khác. Ở Al-Ittihad, anh chơi tốt ở hàng thủ bằng cách đọc tình huống trước khi tình huống xảy ra: chọn vị trí, giữ cự ly với trung vệ bên cạnh, và bước lên đúng lúc thay vì lao vào. Một hậu vệ như vậy không tạo ra highlight, nhưng cho phép cả khối phòng ngự chơi cao hơn vài mét. Trong một giải đấu ngắn ngày, vài mét ấy thường là khác biệt giữa một bàn thua và một pha bóng an toàn. Dấu hỏi không dừng ở hai cái tên. Khalid Al-Ghannam, Nayef Masoud, Abdulaziz Al-Olaywah và Ayman Yahya đều đang có phong độ được giới quan sát đánh giá cao ở cấp câu lạc bộ, và việc cả nhóm cùng vắng mặt khiến câu chuyện chuyển từ một quyết định cá nhân sang một chính sách lựa chọn. Khi bốn, năm cầu thủ đang chơi tốt cùng bị gạt ra, công chúng bắt đầu đặt câu hỏi về tiêu chí, chứ không chỉ về một cái tên. Ở đây cần nói rõ điều mà dữ liệu không cho phép kết luận. Bản phân tích nguồn không cung cấp sơ đồ chiến thuật, không có số liệu về thời lượng kiểm soát bóng, số đường chuyền nguy hiểm hay cường độ gây áp lực, và cũng không có thông tin chấn thương. Nghĩa là không thể khẳng định các quyết định loại người là sai về mặt chiến thuật. Nhưng cũng chính vì không có dữ liệu ấy, người ngoài chỉ còn cách đọc những gì nhìn thấy: phong độ ở cấp câu lạc bộ. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở đấu trường châu Á và các giải quốc nội, một huấn luyện viên đội tuyển luôn nhìn nhiều hơn 90 phút trên truyền hình. Ông ấy nhìn báo cáo y tế, dữ liệu GPS sau buổi tập, tốc độ hồi phục, cách một cầu thủ phản ứng khi bị yêu cầu chơi trái vị trí, và cả âm điệu của giọng nói trong phòng họp. Tôi ghi chép từ phía sau hàng rào, nơi không đèn flash nào với tới, và ở đó thứ quyết định bản danh sách thường là những chi tiết không ai công bố. Nhìn đội tuyển như một xã hội thu nhỏ thì bản danh sách là một thông điệp. Nó nói với hai mươi mấy con người rằng kiểu chơi nào được thưởng, kiểu thái độ nào bị phạt, và cái giá của việc chơi hay ở câu lạc bộ mà không hợp với hệ thống. Những thông điệp ấy không được đọc trong một ngày, nhưng chúng đọng lại qua nhiều đợt tập trung. Phản ứng dễ thấy từ bên ngoài là một phép suy luận gọn gàng: cầu thủ đang chơi hay ở câu lạc bộ thì phải có suất lên đội tuyển. Phép suy luận ấy bỏ qua một thực tế nghề nghiệp. Phong độ cấp câu lạc bộ được hình thành trong một hệ thống ổn định, nơi cầu thủ tập cùng đồng đội mỗi ngày và biết chính xác ai sẽ chạy vào khoảng trống nào. Đội tuyển chỉ có vài ngày tập trước mỗi trận. Một huấn luyện viên quốc gia có lúc cần đúng một kiểu hồ sơ cho một nhiệm vụ cụ thể, thay vì cầu thủ chơi hay nhất trên giấy. Kỷ luật chiến thuật, thể trạng và mức độ quen mặt với hệ thống đều có thể là tiêu chí nặng hơn phong độ ngắn hạn. Gulf Cup cũng có thể đang được dùng như một phòng thí nghiệm cho một dự án dài hơi hơn. Nhưng chính lập luận ấy lại đẩy vấn đề sang một chỗ khác. Khi không có một dòng giải thích nào về chấn thương hay thể trạng, khoảng trống thông tin sẽ bị lấp bằng phỏng đoán, và phỏng đoán thì luôn nghiêng về phía bất lợi cho huấn luyện viên. Tại một giải đấu diễn ra trên sân nhà, những cái tên vắng mặt sẽ được nhắc lại ở phút thứ mười của trận mở màn nếu đội bóng chưa ghi bàn. Donis có thể đúng về chuyên môn và vẫn thua trong cuộc chiến kể chuyện. Tín hiệu cần theo dõi không nằm ở đội hình xuất phát trong trận đầu, mà ở băng ghế dự bị và cách Donis sử dụng nó. Nếu tuyến giữa được chọn không thể đổi nhịp khi đội bị dẫn bàn, khoảng trống của Mukhtar Ali sẽ hiện ra rõ hơn mọi tranh luận. Người giữ nhịp không chạy nhanh nhất, nhưng biết chính xác khi nào trống phải vang. Câu hỏi còn lại dành cho phần còn lại của giải: liệu một đội tuyển chủ nhà có giữ được nhịp của chính mình khi khán đài đã bắt đầu đếm ngược?