Hợp đồng kép của Mancini: bốn ngày tư vấn, 2,03 triệu euro và 115 cáo buộc nhắm vào Man City

Bốn ngày làm việc mỗi năm, thù lao 2,03 triệu euro. Bản hợp đồng tư vấn mà Roberto Mancini ký với Al-Jazira, CLB có trụ sở tại Abu Dhabi, ghi đúng mức ấy. Khi Der Spiegel công bố tài liệu, điểm khiến giới điều tra tài chính bóng đá dừng lại nằm ở cấu trúc dòng tiền: khoản chi đi qua một pháp nhân thứ hai, nằm ngoài bảng lương mà Manchester City báo cáo lên Premier League.

Trong bốn mùa giải dẫn dắt Manchester City, Mancini nhận lương tiêu chuẩn 1,75 triệu euro mỗi năm. Song song tồn tại thỏa thuận thứ hai, được cho là ký với Al-Jazira, chi trả thêm 2,03 triệu euro cho vai trò cố vấn. Gói 115 cáo buộc vi phạm quy định tài chính mà Premier League đưa ra trải dài chín năm, và khoảng thời gian ấy bao trùm trọn vẹn bốn năm Mancini ngồi ghế huấn luyện tại Etihad.

Hôm nay, vị huấn luyện viên đang dẫn dắt đội tuyển Ý lên tiếng. Ông không nhận trách nhiệm, cũng không nhận mình là tâm điểm. Nhưng cách ông chọn từ ngữ cho thấy hợp đồng kép đang được xử lý như một vấn đề pháp lý của câu lạc bộ, chứ không phải của cá nhân người ký.

Hai hợp đồng, một chữ ký

Mancini hiện là huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia Ý và đang chuẩn bị cho trận đấu quốc tế quan trọng vào thứ Hai. Trong phần trả lời báo chí, ông dứt khoát tách mình khỏi những cáo buộc xoay quanh Manchester City: "Tôi không nghĩ Manchester City bị kết luận có tội, ngược lại là khác. Đó không phải vấn đề liên quan đến tôi, và nó cũng chẳng mới mẻ gì. Manchester City không có tội, còn chuyện hợp đồng kép thì không phải vấn đề của tôi, nếu có thì là của họ."

Cách đặt vấn đề ấy có chủ đích. Mancini không phủ nhận sự tồn tại của bản hợp đồng thứ hai. Ông phủ nhận việc mình là bên chịu trách nhiệm về nó. Trong logic hợp đồng, người ký và người hưởng lợi là hai vai khác nhau. Muốn chứng minh vi phạm, bên điều tra phải chứng minh được ai kiểm soát dòng tiền, ai báo cáo dòng tiền, và ai hưởng lợi từ việc dòng tiền đó không được báo cáo.

Cuộc điều tra của Der Spiegel trước đó đưa ra hai dòng tiền song song: mức lương tiêu chuẩn 1,75 triệu euro mỗi năm, cộng thêm 2,03 triệu euro mỗi năm qua thỏa thuận phụ với Al-Jazira, với khối lượng công việc chỉ bốn ngày mỗi năm. Đây là dạng cấu trúc mà giới hành nghề gọi là hợp đồng kép — một bản để báo cáo, một bản để chi trả.

Về phía câu lạc bộ, chủ tịch Khaldoon Al Mubarak đưa ra tuyên bố trên trang chính thức trong buổi chiều cùng ngày, giữ nguyên lập trường vô tội: "Trong khi một số người vội vàng đưa ra kết luận của riêng họ, và có quá nhiều tiếng ồn xoay quanh chúng tôi, mọi thứ không hề thay đổi. Chúng tôi từng cùng nhau đối mặt với thách thức và từng vượt qua. Vẫn còn nhiều người muốn làm suy yếu đà phát triển của câu lạc bộ này. Chúng tôi sẽ không cho họ cơ hội đó."

Manchester City dự kiến kháng cáo chính thức mọi kết luận sắp tới, trong khi chờ các hình thức chế tài có thể trải từ phạt tiền nặng đến trừ điểm nghiêm trọng. Câu lạc bộ nhắc lại niềm tin vào tiến trình độc lập. Về phần Mancini, sự tập trung lập tức chuyển sang trận đấu quốc tế vào thứ Hai.

Đọc bản phụ lục như đọc một bản tuyên ngôn

Trước khi cầu thủ ký tên, người ta đã ký số phận của cả một mùa giải. Điều đó đúng với cả những người không bao giờ chạm bóng. Một bản hợp đồng tư vấn bốn ngày mỗi năm không tồn tại để cung cấp dịch vụ tư vấn. Nó tồn tại để dịch chuyển tiền từ một pháp nhân liên kết sang một cá nhân, theo cách mà hệ thống giám sát tài chính của giải đấu không tự động nhìn thấy.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các thương vụ ở nhiều thị trường, tôi nhận ra một quy luật lặp lại: mọi khoản chi lớn đều tìm đường đi ngắn nhất tới nơi ít bị soi nhất. Khi phí chuyển nhượng bị đưa vào tầm ngắm, dòng tiền chuyển sang phí ký kết. Khi phí ký kết bị đưa vào tầm ngắm, dòng tiền chuyển sang quyền hình ảnh. Và khi quyền hình ảnh cũng bị soi, nó chuyển sang hợp đồng tư vấn giữa câu lạc bộ với một pháp nhân thứ ba, đôi khi đặt ở một quốc gia khác.

Chiếc bảng tính năm ấy không chỉ ghi tên cầu thủ, mà ghi cả hướng đi của thị trường. Trong bảng tính của một giám đốc tài chính câu lạc bộ, mỗi dòng là một con người, nhưng mỗi cột là một cách lách. Cột lương, cột thưởng, cột quyền hình ảnh, cột tư vấn, cột thương mại. Bốn năm Mancini ở Etihad là bốn năm mà những cột ấy được kéo giãn tối đa, trong giai đoạn câu lạc bộ đổ tiền để biến một đội bóng tầm trung thành nhà vô địch.

Tôi từng theo dõi Mancini trên ghế huấn luyện ở Etihad, mùa giải mà Manchester City vô địch Premier League nhờ bàn thắng ở phút bù giờ cuối cùng của Sergio Agüero trước Queens Park Rangers. Trên sân, đó là khoảnh khắc của bản năng. Ngoài sân, đó là đỉnh của một chu kỳ chi tiêu được ban lãnh đạo lên kế hoạch từ nhiều năm trước, với Vincent Kompany ở hàng thủ, Yaya Touré ở tuyến giữa và David Silva ở hành lang sáng tạo. Bóng đá được quyết định trong vòng cấm, nhưng cấu trúc đội hình ấy được quyết định trên bàn giấy.

Điểm mấu chốt: hợp đồng tư vấn là công cụ hợp pháp; việc dùng nó để chi trả cho một huấn luyện viên đương nhiệm mới là vấn đề. Không có điều luật nào cấm một huấn luyện viên ký thỏa thuận thương mại với một pháp nhân ở quốc gia khác. Cái bị đặt dấu hỏi là tính trung thực của báo cáo tài chính mà câu lạc bộ nộp lên cơ quan quản lý giải đấu, và việc khoản chi ấy có phải là một phần thù lao thực tế của hợp đồng lao động hay không.

Trong hồ sơ 115 cáo buộc, đây là một mắt xích. Nhưng nó là mắt xích đẹp nhất về mặt chứng cứ, vì nó có văn bản. Tin đồn qua người đại diện thì khó chứng minh. Một bản hợp đồng có chữ ký, có ngày tháng, có mức tiền thì khác.

Cơ chế này không nằm ngoài tầm quan sát của bóng đá Việt Nam. Ở V-League, các câu lạc bộ cũng từng xử lý thù lao ngoại binh qua nhiều đầu mối: lương chính, phí môi giới, thưởng theo trận, và những khoản không xuất hiện trong hợp đồng gửi lên ban tổ chức giải. Khi một khoản chi không có văn bản, tranh chấp được giải quyết bằng thỏa thuận miệng; khi có văn bản, nó trở thành bằng chứng. Sự khác biệt giữa hai tình huống ấy chính là toàn bộ nội dung của hồ sơ Manchester City.

Góc nhìn ngược: kẻ bị soi không phải kẻ bị hỏi

Khi 115 cáo buộc được công bố, phần lớn sự chú ý đổ về việc Manchester City có tội hay không. Vấn đề đáng hỏi nằm ở chỗ khác: nếu cấu trúc hợp đồng kép tồn tại, vì sao nó tồn tại trong im lặng suốt chín năm mà hệ thống giám sát không phát hiện?

Mỗi thương vụ là một ván cờ, người xem thấy quân xe, tôi thấy người cầm quân. Ở đây, người cầm quân không ngồi trong phòng họp báo của đội tuyển Ý. Người cầm quân là bộ phận tài chính của câu lạc bộ, những người thiết kế cấu trúc chi trả và tính toán rằng nó nằm trong vùng xám. Mancini chỉ là người ký tên cuối cùng trên một kiến trúc đã được dựng sẵn.

Lập trường "không phải vấn đề của tôi" của Mancini, vì vậy, không phải một lời chối tội vụng về. Đó là một chiến lược pháp lý chuẩn mực: tách cá nhân khỏi pháp nhân, tách người ký khỏi người thiết kế. Nếu cơ quan điều tra muốn truy tới ông, họ phải chứng minh ông biết bản hợp đồng thứ hai là công cụ trả lương trá hình, chứ không phải một thỏa thuận tư vấn thật.

Một điều khoản giải cứu được viết khi dịch bệnh, nhưng họ không biết mình vừa ký một bản tuyên ngôn. Ở đây, một bản hợp đồng tư vấn được viết trong thời bình, và nó trở thành bản tuyên ngôn về cách một câu lạc bộ quan niệm giới hạn chi tiêu. Đáng chú ý là Al-Jazira không phải một cái tên ngẫu nhiên. Một CLB ở Abu Dhabi trả tiền cho một huấn luyện viên đang làm việc ở Manchester, trong khi chủ sở hữu của cả hai nằm trong cùng một hệ sinh thái. Đó là điểm giao nhau giữa cấu trúc sở hữu và cấu trúc chi trả, và cũng là nơi hồ sơ trở nên khó xử nhất.

Covid không hủy hợp đồng, nó chỉ phơi bày những ai không đọc kỹ trước khi ký. Các cuộc khủng hoảng tài chính sau đó cũng làm đúng một việc: kéo những điều khoản tưởng như vô hại ra ánh sáng, khi dòng tiền co lại và các bên bắt đầu tranh chấp phần còn lại.

Điều gì tiếp theo

Manchester City sẽ kháng cáo. Các chế tài tiềm năng trải từ phạt tiền nặng tới trừ điểm nghiêm trọng, và mỗi mức độ đều tạo ra một domino riêng: giá trị đội hình, khả năng chiêu mộ, vị thế đàm phán với nhà tài trợ, và cả giá trị hợp đồng của những cầu thủ đang ở đỉnh sự nghiệp. Khi cả thị trường đứng yên, kẻ biết đọc điều khoản sẽ bước đi trước.

Với Mancini, trận đấu thứ Hai mới là điều ông muốn người ta bàn tới. Nhưng bốn ngày mỗi năm và 2,03 triệu euro sẽ còn được nhắc lại lâu hơn bất kỳ tỷ số nào. Bản hợp đồng ấy đã hoàn thành vai trò của nó: nó không còn là một phụ lục, mà là một chương trong hồ sơ về cách bóng đá hiện đại định giá quyền lực.