Bilic trở lại: Lòng dũng cảm và niềm tin dưới lần thứ hai dẫn dắt Croatia

Phút 78 trên đất Czechia, Luka Modric đưa bóng vào lưới rồi không chạy về góc khán đài ăn mừng. Ông đi thẳng tới đường biên, nơi Slaven Bilic đứng với hai tay giơ cao, và ôm lấy người đàn ông 58 tuổi vừa trở lại sau 23 tháng không có việc làm. Với một đội tuyển từng hai lần đứng trên bục World Cup, chiến thắng 2-1 ở Nations League không đáng để làm nên chuyện lớn. Nhưng cái ôm đó lại đáng để ghi lại. Nó nói rằng Croatia đang không chỉ thay một huấn luyện viên. Họ đang thay một niềm tin.

Zlatko Dalic rời ghế sau gần một thập kỷ dựng nên kỷ nguyên thành công nhất trong lịch sử bóng đá nước này: á quân World Cup 2026, hạng ba World Cup 2026. Đội bóng của ông chơi theo công thức rất Croatia: chờ đợi, chấp nhận vai dưới cơ, rồi phản công chết người. Khi Bilic tiếp quản, ông tuyên bố muốn điều ngược lại. Ông muốn đội áp đặt thế trận, pressing tầm cao, chấp nhận rủi ro, và đưa nhiều cầu thủ vào vòng cấm đối phương hơn.

Đây không phải một điều chỉnh nhỏ. Đây là thay đổi bản sắc từ trên xuống. Và nó diễn ra đúng lúc Croatia bước vào chuỗi trận được xem là địa ngục lịch thi đấu: làm khách tại Czechia, làm khách tại Tây Ban Nha, rồi tiếp Anh trên sân nhà Rijeka.

Tín hiệu chiến thuật cụ thể nhất mà Bilic đưa ra nằm ở khâu triển khai bóng từ tuyến dưới. Ông muốn các trung vệ bước lên cầm bóng, thay vì chờ Modric hay Kovacic lùi sâu về sát vòng cấm để nhận bóng. Nghe thì nhỏ, nhưng hệ quả rất lớn. Khi trung vệ dâng cao, hàng phòng ngự đẩy lên theo, khoảng trống sau lưng xuất hiện, và áp lực lên tuyến giữa giảm đi.

Điều này giải thích vì sao Bilic chọn cách đó. Ông đang cố kéo giãn sự phụ thuộc vào Modric, giảm tải thể lực cho cầu thủ 41 tuổi trong khâu phát động, để giữ ông lại cho những khoảnh khắc quyết định. Đó là bài toán quản lý tuổi tác, không chỉ là bài toán chiến thuật.

Nhưng đây là điểm mâu thuẫn trung tâm. Bilic xây một hệ thống đòi hỏi thể lực và cường độ cao, trong khi đội hình vẫn xoay quanh bộ khung lão tướng: Modric 41 tuổi, Kovacic, Perisic. Pressing tầm cao cần đôi chân trẻ, cần khả năng hồi phục nhanh giữa các trận. Một hàng thủ lão tướng bị yêu cầu dâng cao sẽ dễ bị khai thác bằng tốc độ phía sau lưng.

Hai trận đầu cho hai tín hiệu trái ngược. Chiến thắng 2-1 tại Czechia cho thấy mô hình mới có thể ra kết quả, và Modric vẫn là người ghi bàn. Thất bại 4-1 tại Tây Ban Nha cho thấy điều ngược lại: trước một đối thủ vượt trội, lối chơi mạo hiểm bị trừng phạt thẳng thắn. Cần nói rõ rằng trận gặp Tây Ban Nha, Bilic xoay tua mạnh đội hình, nên nó không phải thước đo công bằng. Nhưng nó cũng không thể bị bỏ qua hoàn toàn.

Về mặt dữ liệu, cả hai trận đều thiếu các chỉ số xử lý bóng như xG hay PPDA. Vì vậy mọi kết luận về mô hình của Bilic hiện vẫn mang tính định tính. Với hai trận, mẫu quá nhỏ để khẳng định bất cứ điều gì.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, đây là kiểu thay đổi hiếm khi thành công ngay từ đầu. Một đội bóng chuyển từ phản công sang kiểm soát không chỉ đổi sơ đồ, họ đổi cả bản năng. Cầu thủ phải học lại khi nào nên mạo hiểm, khi nào nên chờ. Với một bộ khung đã chơi gần mười năm theo cách cũ, việc học lại đó càng khó hơn.

Ở tuổi 63, tôi đã xem đủ nhiều để biết rằng một thời đại không chết vì một trận thua; nó chết khi người ta ngừng kể chuyện về nó. Kỷ nguyên Dalic không kết thúc vì ông rời ghế. Nó chỉ kết thúc nếu Croatia ngừng tin vào những gì nó từng đại diện. Và đó chính là điều Bilic đang cố thay đổi.

Điều đáng chú ý nhất không nằm ở chiến thuật. Nó nằm ở chỗ Bilic tự nhận mình không còn là huấn luyện viên của ngày trước nữa. Một người vừa tuyên bố có thể sánh ngang thành tích của Dalic, lại đồng thời thừa nhận mình đã khác. Sự tự nhận thức đó là dấu hiệu lành mạnh, nhưng nó cũng tạo ra khoảng trống giữa tham vọng và thực tế.

Ở Croatia, thước đo không phải một trận thắng Czechia. Thước đo là bán kết và chung kết World Cup. Không huấn luyện viên nào dễ dàng kế nhiệm Dalic, và bất kỳ ai ngồi vào ghế đó cũng bị so với một chuẩn mực gần như bất khả thi. Tuyết rơi trên đỉnh vinh quang cũng giống như sự thật: nhẹ, lặng, và phủ trắng mọi huyền thoại.

Có một điểm khác ít được nhắc tới. Bilic đã không làm việc 23 tháng. Khoảng trống đó vừa là điểm cộng, vừa là rủi ro. Nó có thể khiến ông khao khát chứng minh hơn, linh hoạt hơn trong đàm phán. Nhưng nó cũng có thể khiến độ sắc bén chiến thuật và mạng lưới quan hệ của ông bị mai một phần nào.

Mối quan hệ giữa Bilic và Modric là chìa khóa thầm lặng của cả câu chuyện. Trong nội bộ đội, Modric vẫn là điểm tham chiếu không thể thay thế. Có ý kiến cho rằng Bilic có thể là người duy nhất đủ sức thuyết phục Modric tiếp tục khoác áo đội tuyển. Nếu điều đó đúng, thì quyền lực của Bilic một phần đến từ việc ông giữ được người đội trưởng, chứ không chỉ từ chiến thuật.

Nhưng đó cũng là rủi ro lớn nhất. Một đội bóng mà sáng tạo và cảm hứng vẫn phụ thuộc vào một cầu thủ 41 tuổi là một đội bóng mong manh. Khi Modric không còn, Croatia sẽ phải trả lời một câu hỏi mà họ đã trì hoãn nhiều năm: ai là người kế tiếp?

Sự lạc quan hiện tại ở Croatia là có thật. Nhưng làn gió mới thường chỉ tồn tại đến khi kết quả trở về mức bình thường. Trận gặp Anh tại Rijeka sẽ là lần kiểm tra đầu tiên đủ nặng để biết đâu là bản sắc thật của đội bóng này. Nếu Bilic thất bại trong việc sánh ngang Dalic, chính cách nói ông ấy đặt nền móng hôm nay có thể được dùng lại như một tấm khiên hoài niệm ngày mai. Và điều đáng theo dõi không phải là liệu ông có thắng, mà là liệu Croatia có còn kể câu chuyện về mình theo cách cũ hay không.