VMM 2026: Sau cơn mưa kỷ lục ở Sa Pa, 5.300 đôi chân và những người giữ nhịp thầm lặng

Đúng 8 giờ sáng ngày 18 tháng 9 năm 2026, tại thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai, những vận động viên đầu tiên của hai cự ly khắc nghiệt nhất — 100 dặm và 100 km — đặt chân qua vạch xuất phát của Vietnam Mountain Marathon (VMM) 2026. Sương mù phủ kín thung lũng. Mặt đất đã no nước sau nhiều ngày mưa mà ban tổ chức ghi nhận là kỷ lục. Không có khán đài rực đèn, không có màn hình lớn chiếu lại những pha bóng đẹp. Chỉ có tiếng gậy chống trekking gõ vào đá, tiếng thở dốc, và những lời dặn dò khàn đặc của đội hậu cần vang lên trong làn sương: “Đoạn dốc có dây thừng, bám chắc vào.”

Tôi đã theo dõi không ít sự kiện thể thao lớn, từ những đêm World Cup đến các trận chung kết quần vợt kéo dài năm set. Nhưng có một kiểu sự kiện mà truyền thông thường chỉ nhớ khoảnh khắc người về đích, rồi quên đi toàn bộ quãng đường phía trước. VMM 2026 là một sự kiện như vậy. Và câu chuyện thật của nó không nằm ở tấm huy chương, mà nằm ở cách người ta tổ chức một cuộc đua giữa trời mưa kỷ lục mà vẫn giữ được an toàn cho hàng nghìn con người.

Về cấu trúc, VMM 2026 diễn ra trong bốn ngày, từ 17 đến 20 tháng 9 năm 2026. Đây không còn là một giải chạy địa phương. Sự kiện đã chính thức gia nhập hệ thống World Trail Majors — nhóm các giải chạy đường mòn danh giá nhất hành tinh. Đứng trong cùng một hệ thống với những giải đấu lâu đời ở châu Âu, châu Mỹ và châu Á đặt ra những chuẩn mực rất cụ thể: chuẩn an toàn, chuẩn hậu cần, chuẩn y tế, và một lịch trình cố định trong năm. Khi một giải khu vực được nâng lên ngang hàng với những tên tuổi quốc tế, toàn bộ tiêu chuẩn vận hành của nó phải được viết lại.

Điều đáng chú ý là quy mô dự kiến của VMM 2026: hơn 5.300 vận động viên đến từ 54 quốc gia. Con số ấy đặt VMM vào nhóm những sự kiện chạy đường mòn có sức hút quốc tế lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Và khi một giải đấu đạt đến quy mô đó, câu chuyện không còn là chuyện của vài cá nhân xuất sắc, mà là chuyện của một cỗ máy vận hành.

Hai cự ly được nhắc đến nhiều nhất là 100 dặm và 100 km, một số tài liệu còn ghi rõ con số 161 km. Đây không phải những cự ly dành cho người chạy phong trào. Chúng đòi hỏi vận động viên phải chuẩn bị hàng năm trời, phải hiểu cơ thể mình đến từng nhịp tim, và phải chấp nhận rằng phần lớn hành trình diễn ra trong bóng tối, khi không còn khán giả và không còn camera. Phần lớn các cự ly dài xuất phát vào buổi sáng ngày 18 tháng 9 và có thể kéo sang đêm, thậm chí sang ngày hôm sau. Đến ngày 19 tháng 9, ban tổ chức dự kiến công bố những nhà vô địch. Giữa hai mốc thời gian đó là hàng chục giờ đồng hồ mà truyền thông hiếm khi đưa tin, nhưng lại là phần quyết định thành bại của cả giải.

Ngay từ trước khi giải khởi tranh, ban tổ chức đã gọi VMM 2026 là mùa giải khắc nghiệt nhất trong lịch sử. Lý do nằm ở thời tiết. Mưa được ghi nhận ở mức kỷ lục. Những đường mòn quanh Sa Pa vốn đã dốc lại trở nên trơn trượt. Đất đá hòa lẫn thành những đoạn lầy lội mà chính các vận động viên gọi vui là “đường trượt tự nhiên”. Có những đoạn dốc ven vực, nơi một bước chân lệch hướng là một tai nạn. Có những đoạn được căng dây thừng để người chạy bám víu đi xuống.

Đó là lý do cốt lõi khiến câu chuyện của VMM 2026 trở nên đáng nói. Một giải chạy đường mòn hấp dẫn không nằm ở việc nó khó đến mức nào để quảng cáo, mà nằm ở việc nó có thể đưa hàng nghìn con người qua vùng núi nguy hiểm rồi trả họ về an toàn hay không. Giá trị đích thực của một giải siêu đường mòn không nằm ở độ khó được tô vẽ, mà ở năng lực hậu cần được kiểm chứng trong điều kiện xấu nhất.

Ở đây, tôi muốn dừng lại ở một khía cạnh mà ít người viết về. Đó là hậu cần. Phía sau mỗi vạch xuất phát là một mạng lưới các trạm tiếp tế, các đội y tế, các nhóm dẫn đường. Họ phải đặt nước uống, thức ăn, thuốc men và chăn ấm ở những điểm mà xe cộ không thể tiếp cận. Họ phải tính toán rằng một vận động viên rời trạm số ba lúc mười giờ tối sẽ tới trạm số bốn sau bao lâu trong điều kiện trời mưa. Họ phải chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, dù cầu nguyện rằng nó không bao giờ xảy ra. Mỗi trạm tiếp tế là một mắt lưới. Chỉ cần một mắt lưới lỏng, cả hệ thống có thể rách.

Nếu nhìn vào cấu trúc của một cự ly 100 dặm, người ta sẽ thấy nó gần với một cuộc hành quân hơn là một cuộc thi. Vận động viên không chỉ chạy. Họ ăn, ngủ chợp mắt, thay giày, xử lý vết phồng rộp, và đôi khi phải đưa ra quyết định bỏ cuộc. Đó là chuỗi quyết định liên tục trong nhiều chục giờ, mỗi quyết định đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Với cự ly 100 km, áp lực ngắn hơn nhưng cường độ lại dồn nén. Không có chỗ cho sai lầm về dinh dưỡng. Không có chỗ cho việc chủ quan trước một đoạn dốc.

Đây là loại công việc không tạo ra khoảnh khắc lan truyền. Không ai quay clip về một y tá đứng chờ trong mưa lạnh suốt sáu tiếng chỉ để ba người chạy về đích. Không ai đăng trạng thái về người rải cọc phản quang lúc hai giờ sáng. Nhưng nếu thiếu họ, cả giải đấu có thể biến thành một mối nguy. Tôi già rồi, nên chỉ tin những gì mình đã chứng kiến, không tin những gì người ta kể lại. Và điều tôi có thể hình dung rõ nhất chính là hình ảnh những con người đứng ở rìa của câu chuyện.

Một điểm khác đáng chú ý là sự góp mặt của các gương mặt không chuyên về chạy đường mòn, trong đó có diễn viên Nhân Phúc Vinh. Anh được giới chuyên môn và người hâm mộ trong giới nghệ sĩ mô tả là người chạy đường mòn khá nổi tiếng. Sự xuất hiện của một gương mặt quen thuộc trên truyền hình giữa một giải đấu vốn kín tiếng có tác dụng rõ rệt: nó kéo nhiều ánh mắt hơn về phía Sa Pa.

Nhưng cũng ở đây, tôi muốn nói thẳng. Một tên tuổi nổi tiếng có thể đem lại lượng tương tác, nhưng nó không trả lời câu hỏi cốt lõi: giải đấu này đang xây dựng giá trị gì? Truyền thông mạng xã hội mấy ngày qua liên tục bày tỏ sự khâm phục trước sức bền của các vận động viên. Người ta chia sẻ hình ảnh, bày tỏ cảm xúc, và gọi đó là câu chuyện của đam mê và khát vọng chinh phục giới hạn con người. Những dòng ấy đẹp. Nhưng chúng không tồn tại được lâu.

Một sự kiện thể thao trường tồn không nhờ vào những dòng trạng thái. Nó trường tồn nhờ vào cấu trúc: tiêu chuẩn tổ chức, tiềm lực tài trợ, dòng vận động viên đăng ký đều đặn năm này qua năm khác, và quan trọng nhất, nhờ vào niềm tin rằng người tham gia sẽ được chăm lo tử tế. Thiếu niềm tin ấy, một giải đấu có thể vẫn đông người trong vài mùa, rồi vắng lặng.

Trong những năm theo dõi thể thao, tôi rút ra một điều: một sự kiện lớn không được đo bằng số người đăng ký, mà bằng số người còn quay lại. Với VMM, thước đo ấy nằm ở việc liệu 5.300 người của năm nay có trở thành 5.500 người vào năm sau, và liệu 54 quốc gia có mở rộng ra thêm.

Và đây là điểm trái ngược mà tôi muốn đặt cạnh nhau. Trong khi truyền thông tung hô cái mác “giải chạy khắc nghiệt nhất Việt Nam”, thì phần giá trị thật của VMM 2026 lại nằm ở chỗ hoàn toàn ngược lại, ở sự an toàn. Một giải đấu càng khắc nghiệt bao nhiêu thì khả năng tổ chức của nó càng phải chắc chắn bấy nhiêu. Nếu ban tổ chức thực sự đưa hơn 5.300 người từ 54 quốc gia qua những đoạn dốc trơn trượt, dưới mưa kỷ lục, mà ai cũng về đến đích nguyên vẹn, thì điều đáng ngưỡng mộ nhất không phải là sự khắc nghiệt, mà là sự chuẩn bị.

Có một nghịch lý dễ thấy. Những hình ảnh được lan truyền nhiều nhất thường là hình ảnh người chạy lội bùn, ngã, bám dây thừng. Những hình ảnh không được lan truyền là hình ảnh người kiểm tra dây thừng trước đó một ngày, người đứng ở trạm y tế, người dọn rác sau khi đoàn đua đi qua. Hai thái cực ấy cùng tạo nên một giải chạy. Nhưng truyền thông chỉ trả tiền cho thái cực thứ nhất.

Đặt trong bối cảnh rộng hơn, VMM 2026 còn là câu chuyện về du lịch thể thao. Sa Pa từ lâu đã là điểm đến du lịch, nhưng một giải chạy quốc tế mang lại thứ khác: khách lưu trú ngoài mùa cao điểm, chi tiêu cho dịch vụ địa phương, và hình ảnh quảng bá miễn phí. Khi VMM gia nhập World Trail Majors, nó không chỉ nâng vị thế của giải, mà còn nâng vị thế của Sa Pa trên bản đồ các giải chạy đường mòn quốc tế. Giá trị ấy có thể đo bằng đồng tiền, nhưng cũng có thể đo bằng con số người quay lại vào năm sau.

Tôi từng chứng kiến những sự kiện thể thao được truyền thông thổi bùng rồi lụi tàn chỉ sau vài mùa, vì ban tổ chức chạy theo tiếng vỗ tay mà bỏ quên cấu trúc bên dưới. Ngược lại, cũng có những giải đấu lặng lẽ, ít lên trang nhất, nhưng tồn tại hàng chục năm vì họ làm đúng việc khó nhất: giữ an toàn và giữ chữ tín.

VMM 2026 sẽ cho câu trả lời vào ngày 19 tháng 9, khi những nhà vô địch được xướng tên. Nhưng với tôi, khoảnh khắc đáng nhớ nhất có lẽ đã xảy ra từ trước đó, vào lúc 8 giờ sáng ngày 18, khi tiếng còi xuất phát vang lên và hàng nghìn con người bước vào màn sương, trong khi phía sau họ, hàng trăm người khác lặng lẽ đứng vào vị trí.

Người ta nhớ người về đích, còn tôi nhớ những người không chạy một bước nào trong cuộc đua ấy. Đường mòn trống vắng, tôi hiểu mình không chỉ đưa tin — mà giữ nhịp thở cho một niềm tin.